Bieszczadzkie cerkwie

Bieszczadzkie cerkwie

W trakcie pieszych wędrówek i zwiedzania bieszczadzkich miejscowości wielokrotnie można się natknąć na cerkwie, głównie drewniane. Przed II wojną ich liczba przekraczała 150. Dziś tych prawosławnych świątyń jest znacznie mniej. Tuż przed wojną prawie każda miejscowość miała swoją cerkiew. Jednak w trakcie działań wojennych i w okresie wysiedlania ludności bojkowskiej i łemkowskiej wiele świątyń uległo zniszczeniu, spaleniu, a niektóre z nich zamieniona na magazyny a nawet na pomieszczenia dla zwierząt.

Zachowane do tej pory bieszczadzkie cerkwie nie są takie same. Do podstawowych typów architektonicznych tych budowli zalicza się: łemkowski, bojkowski, ukraiński narodowy i inne. Choć typy te różniły się między sobą lokalizacją, tworzywem i czasem powstania to jednak składały się z tych samych elementów. Najważniejszym z nich było prezbiterium – miejsce, w którym kapłan sprawował ofiarę eucharystyczną. Tuż za nim znajdowała się nawa, przeznaczona dla mężczyzn, a za nią przedsionek, w którym gromadziły się kobiety. Z tego powodu bywał on także nazywany babińcem. Ważnym elementem cerkwi jest ikonostas – ściana z zawieszonymi na niej ikonami. Ściana ta oddziela prezbiterium od nawy i znajdują się w niej dwie lub trzy pary drzwi. Przez środkowe – Carskie Wrota może przechodzić wyłącznie kapłan. Boczne drzwi nazywane były Wrotami Diakońskimi.

Wiele cerkwi można zobaczyć podążając Szlakiem Ikon w Sanoku. Wśród nich znajduje się cerkiew pod wezwaniem Wniebowstąpienia Pańskiego w Uluczu, która do niedawna uznawana była za najstarszą świątynię tego typu w Polsce. Sądzono, że powstała ona w latach 1510-1517, jednak badania dendrologiczne wykazały, że ta cerkiew powstała dopiero w 1659 roku. Z tego powodu za najstarsze w naszym kraju uznawane są cerkwie w Radrużu i Gorajcu. Również na Szlaku Ikon można spotkać dawną parafialną cerkiew greckokatolicką pod wezwaniem św. Mikołaja. Ta świątynia została zbudowana w 1879 roku a obecnie jest to kościół pw. Podwyższenia Krzyża. Przed wejściem do świątyni znajduje się trójkondygnacyjna obronna brama-dzwonnica z XVII w., z kaplicą na piętrze i dwoma dzwonami.

Również w drodze pomiędzy Ustrzykami Dolnymi a Górnymi spotkać można cerkiew z XVII w. Mowa o zbudowanej na planie kwadratu, bojkowskiej świątyni w Równi. Jako greckokatolicka cerkiew istniała do 1951 roku. Wówczas mieszkańcy wsi, ukraińskiego pochodzenia zostali z niej wysiedleni. Następnie przez około 15 lat budynek był wykorzystywany jako magazyn. Dopiero w 1969 roku, miejscowa ludność wyznania rzymskokatolickiego zaczęła korzystać z cerkwi, dostosowując ją do własnej wiary.

Warta zobaczenia jest również drewniana cerkiew pw. Św. Michała Archanioła w Bystrem. Została ona wzniesiona w 1902 roku w narodowym stylu ukraińskim. W latach 80-tych świątynia została objęta ochroną przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Dzięki niemu udało się zabezpieczyć obiekt przed dalszym niszczeniem i częściowo wyremontować. Obecnie świątynia ta jest miejscem gromadzenia i przechowywania krzyży i przedmiotów kultu religijnego z cmentarzy i cerkwi bieszczadzkich.